Tej jesieni Łaźnia Nowa dwukrotnie zwraca się w stronę Chile. 30 i 31 października pokażemy Estampida Humana kolektywu Bonobo, a 28 i 29 listopada – Yeguas Sueltas Teatro SUR. Dwa spektakle, dwa różne języki teatralne i dwa spojrzenia na społeczeństwo, które mierzy się z własną historią, lękiem i pytaniem o to, kto ma prawo czuć się częścią wspólnoty.
Estampida Humana bierze pod lupę współczesne Chile: sąsiedzkie konflikty, walkę o ekonomiczne przetrwanie, polityczne podziały i coraz bardziej fantastyczne pomysły na urządzenie świata. Bonobo przepuszcza rzeczywistość przez absurd, groteskę i czarny humor, zderzając ze sobą społeczne obsesje, sprzeczności i marzenia o tym, że przecież wszystko dałoby się urządzić inaczej.
Miesiąc później Yeguas Sueltas wraca do jednego z najważniejszych, a długo marginalizowanych momentów w historii chilijskiego ruchu queer – pierwszego udokumentowanego protestu osób homoseksualnych, travesti i transpłciowych w Santiago w 1973 roku. Teatro SUR sięga po dokument, pamięć i ciało, żeby przywrócić głos osobom, które przez dekady pozostawały poza oficjalną narracją.
Te dwa przedstawienia różni niemal wszystko: forma, energia, sposób pracy z historią. Łączy je potrzeba zadawania pytań o wspólnotę, wykluczenie i pamięć. O to, co społeczeństwo robi ze swoim lękiem. I co dzieje się z historiami tych, których najłatwiej z niej wymazać.
ESTAMPIDA HUMANA (Panika ludzka) – SPOŁECZEŃSTWO NA GRANICY ZAŁAMANIA NERWOWEGO
Jak żyć razem, kiedy każdy ma zupełnie inny pomysł na świat?
Chile, niedaleka przyszłość. Mieszkańcy jednej z dzielnic muszą zdecydować, co zrobić z grupą osób w kryzysie bezdomności, które zajęły osiedlowy plac. Sklep z wyposażeniem wnętrz stoi na krawędzi bankructwa i desperacko szuka sposobu, żeby przetrwać. A gdzieś wewnątrz chilijskiej policji działa tajna lewicowa frakcja, która przygotowuje swój pierwszy zamach.
Brzmi absurdalnie? Powinno. Kolektyw Bonobo bierze bardzo konkretne społeczne konflikty i podkręca je do granic prawdopodobieństwa. Zderza codzienność z groteską, politykę z farsą, a starcie kompletnie różnych wizji świata zamienia w paliwo dla rozpędzonej teatralnej machiny.
Estampida Humana wyrasta z pytania o utratę poczucia wspólnoty, której źródeł twórczynie i twórcy szukają jeszcze w czasach dyktatury. Ale zamiast zatrzymywać się na diagnozie, pyta o coś więcej: czy mimo wszystkich różnic, konfliktów i wzajemnej nieufności potrafimy jeszcze wymyślić jakiś sposób na bycie razem?
Andreína Olivarí i Pablo Manzi odpowiadają teatrem ostrym i podszytym czarnym humorem. Zamiast dokładać kolejną ponurą diagnozę współczesności, urządzają jej groteskowe zwarcie. W świecie, który coraz częściej wydaje się absurdalny sam z siebie, Bonobo odzyskuje absurd dla teatru – i robi z niego przestrzeń wspólnego śmiechu.
30 i 31 października 2026 | Teatr Łaźnia Nowa
YEGUAS SUELTAS (Cukrowe cioty) – QUEEROWA HISTORIA ODZYSKANA Z PRZESADĄ
22 kwietnia 1973 roku. Santiago. Na ulice wychodzą osoby homoseksualne, travesti i transpłciowe. Po raz pierwszy w historii Chile publicznie żądają szacunku, równości i prawa do własnej tożsamości. Kilka miesięcy później wojskowy zamach stanu rozpocznie siedemnaście lat dyktatury Augusto Pinocheta.
Pięćdziesiąt lat później Ernesto Orellana i Teatro SUR wracają do wydarzenia, które przez dekady pozostawało na marginesie oficjalnej historii. Jeśli brzmi to jak zapowiedź statecznego teatru dokumentalnego – nic bardziej mylnego.
Yeguas Sueltas jest bezczelne, przerysowane i kampowe. Dokumentalne archiwa i świadectwa spotykają się tu z cielesnością, teatralnym nadmiarem i queerową estetyką. Historia nie zostaje grzecznie zrekonstruowana – zostaje przejęta, rozegrana na nowo i opowiedziana językiem osób, które wcześniej z oficjalnej narracji wykluczono.
Już sam tytuł jest takim gestem. Yeguas Sueltas nawiązuje do obraźliwego określenia, którym ówczesna prasa opisywała uczestniczki i uczestników protestu. Teatro SUR bierze język pogardy i obraca go przeciwko tym, którzy próbowali za jego pomocą ośmieszyć i uciszyć queerową społeczność.
Na scenie występują m.in. aktorki transpłciowe i osoby travesti. Ich współczesne doświadczenie spotyka się z historią sprzed pół wieku, a teatr staje się miejscem, w którym pamięć nie musi być ani pomnikowa, ani nabożna. Może być głośna, cielesna, śmieszna, prowokacyjna. Może mieć za dużo makijażu i zdecydowanie nie zamierzać przepraszać za to, że zajmuje miejsce.
Premiera Yeguas Sueltas odbyła się w 2023 roku, w 50. rocznicę wojskowego zamachu stanu. Od tego czasu spektakl obejrzało w Chile ponad 25 tysięcy osób.
28 i 29 listopada 2026 | Teatr Łaźnia Nowa
Zdjęcie główne: fot. Charlie di Ferrera (Yeguas Sueltas)
Zdjęcia w galerii: fot. Noli Provoste (Estampida Humana); fot. Charlie di Ferrera (Yeguas Sueltas)
